Buurtmoeders op het spoor van de geschiedenis

Sinds 2006 werkt ASF samen met buurtmoeders uit probleemwijken in het project: “Buurtmoeders op het spoor van de nationaalsocialistische geschiedenis”. Inmiddels hebben er ongeveer honderd buurtmoeders uit Keulen en uit de Berlijnse wijken Neukölln en Kreuzberg de serie seminars gevolgd.

De buurtmoeders initieerden de seminars zelf. Ze wilden meer weten over een thema dat voor hun gevoel ook in onze tijd veel maatschappelijke significantie heeft. Ook wilden ze antwoorden kunnen geven als hun kinderen na een geschiedenisles of een bezoek aan een voormalig concentratiekamp met veel vragen thuiskwamen.

Een serie seminars bestaat uit tien bijeenkomsten en een weekendtrip. We ontmoeten overlevenden en hun kinderen, brengen bezoeken aan gedenkplaatsen en buigen ons aan de hand van filmmateriaal en teksten over de geschiedenis. We kijken daarbij naar verschillende aspecten vanuit verschillende perspectieven. Tijdens de seminars vertellen de deelnemers ook hun eigen geschiedenissen, waarin migratie altijd een rol speelt. Het horen van hun verhalen is belangrijk, want ook deze verhalen maken deel uit van de Duitse geschiedenis.

Het bijzondere aan deze manier van leren is de grote rol die de dialoog speelt. Het gaat er niet alleen om kennis van de geschiedenis van de Duitse samenleving en haar actuele betekenis over te dragen. Het is minstens zo belangrijk om van de deelnemers te leren en de benadering vanuit meerdere perspectieven pedagogisch te vertalen. Toen we ons bezighielden met de Shoah, kwamen we erachter welke associaties dit thema kan oproepen bij vrouwen die zelf traumatische gebeurtenissen tijdens burgeroorlogen of als vluchteling hebben meegemaakt. De vrouwen stelden overigens hun eigen ervaringen niet gelijk aan gebeurtenissen tijdens de Shoah. We merkten hoezeer deze vrouwen worstelen om erkenning in de Duitse maatschappij te krijgen voor hun eigen verhalen. En we hoorden steeds weer wat voor lage dunk men heeft van de capaciteiten van immigrantes en in het bijzonder moslima’s.

Vaak krijgen we de vraag of er geen uitgesproken antisemitisme heerst onder moslimimmigranten. Tijdens onze seminars werden we van tijd tot tijd met antisemitische stereotypes geconfronteerd, vooral wanneer het conflict in Israel en de Palestijnse gebieden zich toespitste en er in de discussies ontoelaatbare parallellen werden getrokken tussen de vervolging van de Joden tijdens het nationaalsocialisme en het gedrag van het Israëlische leger. Deze discussies waren erg emotioneel, heftig, en vaak bereikten we geen overeenstemming. Antisemitisme komt naar onze ervaring ook onder immigranten voor. Gedeeltelijk worden de argumenten gevoed door specifieke bronnen, bijvoorbeeld door de media van de herkomstlanden of fora van immigrantengemeenschappen. Toch hebben we geen antisemitische uitspraken gehoord die we niet al kenden uit de rest van de maatschappij. De focus in de samenleving op antisemitisme onder moslims mag niet tot gevolg hebben dat we het volgens de peilingen groeiende gevaar van antisemitisme onder autochtone Duitsers uit het oog verliezen.

Jutta Weduwen 
ASF Duitsland 
Afdeling Interculturaliteit