Twintig Jaar Landelijk steunpunt Gastsprekers WO II- Heden


Op 25 November vierde het Landelijk Steunpunt Gastsprekers WO II- Heden haar twintigjarige jubileum. Onder andere ook vanwege deze viering heb ik me de afgelopen tijd bezig gehouden met het verleden, het heden en de toekomst van Kamp Westerbork. Landelijk Steunpunt WO II- Hedenbrengt overlevenden van de tweede wereldoorlog in contact met scholen en organisaties, die interesse hebben aan een gastles. Dit met succes: tussen 2015 en 2019 werden in totaal 8710 gastlessen georganiseerd. Dit zijn er gemiddeld meer dan 1700 per jaar, en de vraag naar lessen stijgt nog steeds.
            Maar hoe kwam het zover? Al voordat steunpunt opgericht werd, waren er veel overlevenden van de tweede wereldoorlog in Nederland actief. Ze waren echter zelfstandig of werkten in kleine groepjes. Dit veranderde, toen enkele van deze groepjes subsidies en hulp van de overheid gingen aanvragen. De overheid ging hiermee akkoord, maar stelde als voorwaarde om een centraal punt van de organisatie van gastlessen op te richten. Herinneringscentrum Kamp Westerbork gaf vervolgens aan, zo’n centraal punt op te willen richten en als onderdeel mee te nemen in het werk van Herinneringscentrum Kamp Westerbork.
            Het Herinneringscentrum had al ervaring met het samenwerken met overlevenden van de tweede wereldoorlog en startte eind 1999 met dit project: toen werden de eerste 46 gastsprekers voorbereid op het geven van gastlessen. In het daaropvolgende jaar gaven zij hun eerste lessen, en vanaf dat moment steeg de vraag naar gastlessen. Ook kwamen er steeds meer gastsprekers bij. Inmiddels geven de 246 actieve gastsprekers elk jaar aan meer dan 50000 scholieren les.           
            Dit zou natuurlijk allemaal niet mogelijk zijn zonder de inzet van de gastsprekers. De redenen voor hun inzet zijn net zo verschillend als hun achtergronden. Voor sommigen is het vertellen over het verleden een persoonlijke bijdrage aan het behouden van vrede en het streven naar een betere wereld. Voor anderen is het gebonden aan religie en zien zij het als een opdracht van god om over de geschiedenis en de holocaust te vertellen. Een andere reden is het behouden van de herinneringen aan vermoorde familieleden. Voor anderen is het vertellen over de geschiedenis een kans om onderwerpen uit de Nederlandse geschiedenis die niet vaak aan bod komen, aan te kaarten. Het gaat hierbij bijvoorbeeld over de NSB, de Nederlandse bezetting van Indonesië of het lot van Sinti en Roma in Nederland. 
            Maar hoe pas ik daar als ASF-vrijwilliger bij? Natuurlijk draag ik met mijn werk een steentje bij aan de planning van de gastlessen, maar mijn rol binnen de afdeling gaat over meer dan alleen dat. Om als jonge Duitser met mensen samen te werken, die de tweede wereldoorlog hebben meegemaakt -waaronder ook enkele Holocaustoverlevenden-, heeft een grote symbolische waarde.
            Tot slot nog een blik in de toekomst. Hoewel het grootste deel van de gastsprekers nog steeds uit de eerste generatie afkomstig is, wat wil zeggen dat ze op z’n laatst in 1945 geboren zijn, zal dit in de toekomst natuurlijk veranderen. Op welke manier het werk van Landelijk Steunpunt Gastsprekers in de toekomst verder zal gaan, staat dus nog niet vast. De kans is groot, dat het deel van de gastsprekers uit de tweede generatie zal stijgen. Dit betekent, dat het vertellen van verhalen door familieleden wordt overgenomen. Ook is waarschijnlijk dat het aantal jongere gastsprekers zal stijgen: onder hen zijn bijvoorbeeld jonge veteranen.

Johannes Pfitzenmaier, vrijwilliger bij Herinneringscentrum Kamp Westerbork 2019/2020