Terug- en vooruitkijken

Op de vrijdagavond van het jubileum gingen Jutta Weduwen en Willem Wagenaar met elkaar en met het publiek in gesprek over de huidige politieke en maatschappelijke ontwikkelingen en op welke manier ASF daar een rol in speelt.

Toen de officiële toespraken en felicitaties voor ASF waren afgerond en herinneringen waren uitgewisseld, stelde Bertien Minco haar gesprekspartners voor: Jutta Weduwen, directeur van ASF, was helemaal uit Berlijn gekomen om te spreken over 60 jaar ASF en de uitdagingen waar wij in 2019 allemaal voor staan; Willem Wagenaar, onderzoeker bij het Anne Frank Huis, hoefde minder ver te reizen. Hij kon putten uit zijn jarenlange ervaring met onderzoek naar racisme en extreemrechtse bewegingen in Nederland. Zij spraken over het tegengaan van (rechts)populisme en extremisme en het versterken van een tegenbeweging, beiden vanuit hun eigen perspectief en ervaring.

Een van de eerste vragen was: Moeten we ons zorgen maken over het vaak expliciete racisme dat we, zo lijkt het in elk geval in de media, steeds vaker terugzien? Voor Willem Wagenaar ligt dit niet direct voor de hand. Hij ziet geen enorme groei in de expliciete uitingen van racisme en antisemitische denkbeelden en bewegingen, ten minste niet in Nederland. Er vindt wel een normverschuiving plaats in het publieke debat en in de politiek. Toch is dit nog geen reden voor paniek. Jutta kijkt er, vanuit een Duits perspectief, anders tegenaan. Onlangs werd in Kassel de Duitse politicus Walter Lübcke vermoord door een man uit extreemrechtse hoek. Dit lijkt te passen in een zorgelijke trend waarbij extreemrechts zich steeds duidelijker en gewelddadiger manifesteert.

Vanuit het publiek werden er vragen gesteld over de rol van het onderwijs in het verduidelijken van racistische en antisemitische denkbeelden en werden er zorgen geuit over de beperkte mogelijkheden van educatie in gedenkplaatsen en musea.

En wat kunnen wij als burgers, (oud-)ASFers, vrienden van ASF, doen om deze ontwikkeling een halt toe te roepen? Volgens Jutta is het tijd voor een duidelijk tegengeluid. In de politiek, in de kerk, maar ook op straat. In het publiek wordt de vraag opgeworpen of je niet ook in gesprek moet gaan met je tegenstanders, hun zorgen serieus moet nemen. Het antwoord van Jutta Weduwen en Willem Wagenaar is duidelijk: Het is een goed streven om altijd het gesprek aan te gaan en elkaars zorgen serieus te nemen. Maar wie zijn eigen zorgen alleen vanuit racisme en antisemitisme kan verwoorden, hoeft niet op begrip te rekenen – dan houdt het gesprek vrij snel op.

Gregor Walz, lid van de Stichting Vrienden van ASF NL