Een bescheiden afscheid

Met het einde van het jaar heb ik mijn plaats in het bestuur van de Stichting Vrienden opgegeven. Ik ben inmiddels 70 en vind dat jongere mensen over de toekomst na moeten denken. Zulke bijzondere verjaardagen zijn voor mij altijd een reden geweest om na te denken en iets te veranderen. Op 40-jarige leeftijd ben ik na elf jaar als coördinator van ASF in Nederland en België gestopt, en inmiddels ben ik 30 jaar werkzaam als antiquaar. Toen vond ik dat je niet veel ouder mocht zijn dan de vrijwilligers waar je voor zorgt om goed werk te leveren. En nu denk ik weer hetzelfde: ik werk voor en met ASF sinds ik 27 jaar oud was. Dan komt er op een gegeven moment een einde aan de actieve inmenging. Natuurlijk blijf ik de ontwikkelingen in de toekomst vanaf de zijlijn volgen, maar de beslissingen moeten door jongeren worden genomen. Gelukkig zijn er sinds kort enkele nieuwe leden in het bestuur gekomen, dus is het mogelijk om deze vriendenclub nu te kunnen verlaten.

Wat mij door de jaren heen altijd het meest heeft geïnteresseerd, zijn de vrijwilligers zelf, die tijdens hun vredesdienst unieke ervaringen maken. De uitwisseling met het betreffende project, de ervaring met het opbouwen van sociale contacten in een ander land, een andere taal leren, voor het eerst alleen zijn en meestal je eerste werkervaring opdoen, dat zijn allemaal indrukken voor het leven. Ook om een politiek kompas te ontwikkelen met de diverse confrontaties met de geschiedenis door 'van buitenaf' naar Duitsland te kijken. Dit 'geschenk' zou in de regel niet alleen ten goede moeten komen aan de enigzins bevoorrechte jeugd uit de middenklasse! Daarom hebben mijn toenmalige collega in Parijs, Jörg Eschenauer, en ik in het bijzonder nagedacht over het opzetten van een Europabreed vrijwilligersproject voor werkloze (en vaak kansloze) jongeren op basis van het ASF-model en met de hulp van EG-fondsen. Wij waren van mening dat dit een sterke stijging van de individuele motivatie heeft veroorzaakt om iets uit een uitzichtloze sociale situatie te kunnen ontwikkelen. De plannen waren toen al vrij ver gevordert, maar helaas is het bij de uitvoering en vanwege bureaucratische hindernissen mislukt. De jeugdwerkloosheid was gigantisch hoog in de jaren 80 en is het vandaag weer, vooral in Zuid-Europa.

Daarnaast is er nu de coronapandemie, die de oude sociale systemen fundamenteel in een crisis stort. Het werk van de vrijwilligers is eigenlijk vrij zinloos onder de Covid maatregelen. Het leeft immers van direct contact en uitwisseling. Beeldschermen kunnen het leven niet vervangen! Hoe moet je iets ontwikkelen als je je medestanders niet of nauwelijks kunt leren kennen? Dit wordt de grootste uitdaging voor het vrijwilligerswerk in 2021. Want als er binnenkort niets verandert, zal deze vorm van “onderling begrip tussen de volkeren” existentieel in twijfel getrokken worden. Laten we hopen dat ASF het overleeft!

Er zijn veel keerpunten geweest in het werk van onze organisatie. De meest ingrijpende was waarschijnlijk de afschaffing van de algemene dienstplicht en als gevolg daarvan ook van de vervangende dienstplicht. Waren tot driekwart van de vrijwilligers vroeger jonge mannen (die ook deze dienst verrichtten), dan is de verhouding nu bijna omgekeerd: de meeste vrijwilligers zijn jonge vrouwen. En vooral: de duur van het verblijf in het buitenland is teruggebracht van 18 naar 12 maanden. In het verleden waren er elke zes maanden nieuwe groepen die naar de landen gingen en daarmee de langst aanwezige vrijwilligersgroep in een soort ritsproces vervingen. Nu komen er gesloten groepen naar het land voor de tijd van hun dienst, dat ze daarna weer samen verlaten. Dit betekent dat er behalve de coördinator geen ASF-infrastructuur meer in het land is. Dit gemis motiveerde mij in eerste instantie om actief te worden bij de Stichting Vrienden. Want alleen als er in het betreffende land een groter netwerk van contacten, vrienden etc. is, kan continu werk en bewustwording worden opgebouwd. Met de introductie van mentoren die naast de coördinator voor de vrijwilligers zorgen, gezamenlijke evenementen met projectpartners etc. hebben we een kleine vervanging gecreëerd voor de vroegere continuïteit van de hele groep.

ASF heeft mijn leven enorm beïnvloed en verrijkt. Door mijn tijd als coördinator zijn er levenslange vriendschappen ontstaan met veel vrijwilligers. En in mijn antiquariaat ligt de focus nog steeds veelal op ASF-gerelatieerde onderwerpen als exil-literatuur, (anti)fascisme, oorlog & vrede etc., wat weer heeft geleid tot wereldwijde contacten met interessante verzamelaars en collega's.

Ik ben erg dankbaar dat ik zo'n leven kan leiden met en door ASF!

Helmut Rödner