Burgermoed – Dialoog opent deuren

Geen betere plek en geen betere datum had ASF kunnen kiezen voor de 6de themamiddag op 21 maart 2018, de internationale dag tegen racisme in het Verzetsmuseum Amsterdam. De stelling is: Dialoog opent deuren. Dialoog - in plaats van overwinning. Dit gebeurt niet van uit zichzelf. Er is moed voor nodig.

Burgermoed was ook nodig voor de oprichters van ASF in de jaren 50. Ze werden niet zelden als vaderland-verraders uitgescholden. Hun standvastigheid werd beloond - meer dan 50 jaar later is ASF werkzaam in 13 landen met rond 150 vrijwilligers. Sinds bijna 60 jaar werken ASFers ook in Nederland. Het is mooi dat dit toen destijds zo uitpakte. Maar hoe zit het vandaag? Hoe moeten we omgaan met bijvoorbeeld rechts-extremisme? Barbara laat een korte film zien waar mensen in verschillende ongewenste situaties opstaan en iets doen, soms met ontkrachtende humor zoals bij de muurschilderingen waar hakenkruisen door toevoegingen veranderen in heel bijzondere figuren. Dit is bijna een symbool voor burgermoed: niet weg kijken, niet vernietigen maar veranderen.

Dineke Stam gaat met drie gasten in gesprek die vanuit verschillende invalshoeken geleerd hebben om te handelen in ongewenste situaties.

Chantal Suissa-Runne, programmaleider van Nieuw Wij en directeur van YOUnite, is van mening, om burgermoed op te wekken moet vooraf iets gebeurt zijn wat pijn doet. Zij zag de Islamfilm van Geert Wilders en werd zeer verdrietig. Het vraagt niet veel moed om een tweet te schrijven, dat had ze wel meteen gedaan. Zij vindt, opstaan en in het openbaar spreken en met elkaar in dialoog gaan, dat vraagt echt iets van je, dat is burgermoed. Chantal traint jongeren om een dialoog te voeren en organiseert gesprekken tussen tegenpartijen zoals tussen joden en moslims. Door haar project zijn vriendschappen ontstaan die zonder dit niet mogelijk waren. Dat geeft hoop op een betere toekomst.

Noraly Beyer, journaliste en presentatrice, meent: Het goed en het kwaad ontstaat vaak vanuit impulsieve handelingen die vanzelf plaatsvinden. Burgermoed is ook een impuls, is voor sommigen mensen vanzelfsprekend, dat heb je tijdens je opvoeding mee gekregen. Dat heb je in je. Noraly kent veel situaties waar mensen helemaal geen zin hebben om van de ander iets aan te nemen of tenminste de ander te begrijpen. Dialoog en competitie gaan niet samen. Haar zoektocht naar haar eigen wortels en die van haar voorouders maakt duidelijk: Van de slavenhandelaren zijn er vele documenten bewaard gebleven, het zijn tot aan vandaag de dag vooraanstaande families in Nederland. Van hun tot slaaf gemaakten is bijna niets bekend. Dialoog tussen de nazaten van de tot slaaf gemaakten en de slavenhandelaren - dat gebeurt niet. Het is een taboe.

Een verdere invalshoek geeft Ido Abram aan. Ook zijn de verhalen van Chantel optimistisch en die van Noraly meer pessimistisch, de dialoog kan een deuropener zijn en zwakt conflicten af. Als iemand gelijk wil krijgen en absoluut niet naar de ander wil luisteren, dan blijft het conflict bestaan. Daarom zijn politieke discussies vaak zinloos, niemand wil van de ander leren maar wil er als winnaar uitkomen. Vereiste voor een echte dialoog is dat je bereid bent om van elkaar te leren. Vooroordelen bestrijden - dat kun je niet rationeel maar door eigen ervaringen. Soms helpt humor en sterke overdrijving om de ander te ontkrachten of tenminste onzeker te maken, als een eerste stap voor wederzijds begrip.  Mensen die burgermoed tonen zijn mensen die zich dit vaak niet eens bewust zijn. Zo vroeg zijn moeder na de oorlog een vrouw waarom ze onderduikers - met gevaar voor haar eigen leven -  had geholpen. Het antwoord was: omdat ze mij niet onsympathiek waren. De vrouw had niet bewust gekozen om de onderduikers te helpen, voor haar was dat vanzelfsprekend. Dit bevestigt de ervaring van Noraly.

Voorwaarde van een echte dialoog is volgens Ido dat je van tevoren een duidelijke houding hebt.

Gevaarlijk en spannend wordt het, als je de uitkomst van de samenwerking niet kent en dit kunt toelaten. Vooroordelen en onwetendheid zijn vaak struikelblokken. Er bestaan bijvoorbeeld vele woorden met een lading (zoals: bezet), en deze lading verschilt bij iedere deelnemer van de dialoog. Cultuurverschillen spelen hierbij een zeer grote rol. En deze zijn enorm in Nederland, meent Ido. Hij heeft de Stichting Leren opgericht waar intercultureel leren een grote rol speelt. Het thema ‘dialoog opent deuren' heeft meer  aspecten dan verwacht. Een boeiende middag met spannende gasten!

 

Angelika Finger