Lena Rathsack over het Memory Walk-seminar

 Op een maandagochtend zaten wij, de vrijwilligers van de organisatie Aktion Sühnezeichen Friedensdienste (ASF), nog moe van het weekend en zonder dat we wisten wat we konden verwachten, in het Otto Frank Huis. Een huis direct naast het beroemde Anne Frank Huis, vernoemd naar Anne’s vader. Op die plek, van waaruit velen van ons uitzicht op de binnenplaats en het Achterhuis hadden, bespraken we het verhaal van Anne Frank, die daar tot de zomer van 1944 met haar familie ondergedoken zat. 

Een onbeschrijfelijk gevoel voor mij om daar te zitten, op de plek waar het allemaal gebeurd is. De geschiedenis zo dichtbij, maar tegelijkertijd ook zo ver weg. 

Op deze plek hebben we, begeleid door drie medewerkers van het Anne Frank Huis, vier dagen lang het programma 'Memory Walk’ gevolgd. Zoals de naam al doet vermoeden, was één van de onderdelen op de eerste dag van het programma een herdenkingswandeling door Amsterdam. We bekeken verschillende monumenten die aan verschillende historische gebeurtenissen gewijd zijn en soms zelfs dienen als herdenkingsplaats. Monument. Dit woord lijkt voor de meeste mensen een concept te zijn. Wat het echter precies betekent, wat de bedoeling is van zo'n monument, wat we precies herdenken, wat de symboliek ervan is en waarom mensen er ook kritisch naar zouden kunnen of misschien zelfs zouden moeten kijken, dat zou de komende vier dagen allemaal aan bod komen. 

Een van de plekken waar we langskwamen tijdens de wandeling was het Homomonument. Van daaruit gingen we naar de Dam, bekeken we de Struikelstenen, verschillende Holocaustmonumenten en het verbouwde Monument Indië Nederland. Wat opviel, was dat alle monumenten totaal verschillend zijn, waardoor er ook steeds compleet anders gereageerd werd. Daarnaast merkten we dat alleen door er zo intensief mee bezig te zijn, er ineens veel meer details opvallen. Ook zagen we dat veel mensen een monument gebruikten als zitplaats of als trefpunt voor groepen, zoals dat bijvoorbeeld gebeurt bij het Monument Indië Nederland in het zuiden van Amsterdam. Opvallend is ook dat de betekenissen van veel monumenten niet zomaar meteen duidelijk zijn voor mensen, hoewel sommige van hen die monumenten iedere dag zien. Verder was het ook erg interessant om dieper in te gaan op de achterliggende gedachten van de kunstenaars.  

We werden verdeeld in kleine groepjes en ieder groepje koos zelf een monument uit. De dagen daarna interviewden we voorbijgangers bij het gekozen monument. Op het eerste gezicht lijkt het misschien erg eenvoudig een korte film over een monument te maken en velen van ons dachten dat dan ook, maar het bleek toch moeilijker dan gedacht! Voordat we vragen voor de interviews konden bedenken, moesten we ons verdiepen in de door ons gekozen monumenten. We verdiepten ons in de achtergrond en deden onderzoek naar eventuele controverses. Ook het bedenken van de vragen zelf ging niet zomaar. Hoe formuleer je de vraag zo dat je bruikbare antwoorden krijgt? Zijn de vragen ook duidelijk voor mensen die zich niet in het thema verdiept hebben? Zijn ze interessant genoeg om er een korte film over te maken?  

De volgende stap was het maken van de film zelf. Ieder groepje werd verdeeld in sprekers, filmmakers en iemand die de microfoon vast moest houden. ‘Hoe dichtbij houd je de microfoon? Wat als er lawaai is van een voorbijrijdende auto? Hoe willen we het monument op de achtergrond in beeld hebben? O jee, het regent! Wat nu?’ Vragen over de vragen, maar uiteindelijk is het allemaal gelukt, hadden we daarnaast ook veel lol en voelden we ons in bepaalde opzichten ook heel professioneel. Desalniettemin is ook het monteren van een film ontzettend veel, gedetailleerd werk. Welke interviews gebruiken we? Wat is belangrijk? Wat sluit aan bij het idee van onze film? Hoe monteer je een film? Waar plak je welk fragment? Enzovoort enzovoort... 

De conclusie is in elk geval dat het maken van een korte korte film veel meer tijd en moeite kost dan we allemaal van tevoren dachten. Het idee, het concept is zo belangrijk en toch zul je vooraf nooit weten hoe de film zal worden omdat er geen voorgeschreven script is en het resultaat van een documentaire-achtige korte film uiteraard beïnvloed wordt door de input van de geïnterviewde mensen. Zelfs het vinden van mensen die bereid zijn om mee te doen en te spreken voor de camera. Dit was per monument moeilijker of makkelijker te doen. Niettemin, hartelijk dank aan alle voetgangers en fietsers voor hun steun, zonder wie de korte films en ook mogelijke controverses als gevolg van verschillende subjectieve meningen, niet tot stand zouden zijn gekomen.

Van de medewerkers van het Anne Frank Huis die de workshop met ons gedaan hebben, hebben we goede begeleiding en zeer veel nuttige tips gekregen. Hartelijk dank voor jullie betrokkenheid, geduld en de vrijheid die we kregen om de films zo te maken als we graag wilden!

Opvallend was ook dat er uiteindelijk compleet verschillende video’s gemaakt zijn, misschien wel doordat de monumenten zelf ook zo divers zijn en er zo anders mee om gegaan wordt. Een andere oorzaak die mij opviel is dat de groepen natuurlijk allemaal anders zijn en dat het resultaat ook beïnvloed wordt door de samenstelling van de groep en de uitwisseling van gedachten die er is. Wij zijn allemaal erg blij dat we de kans hebben gekregen een film te maken over zulke interessante en ook belangrijke thema's en het gaf een goed gevoel om na vier dagen hard werken, met weinig pauze en lange dagen het resultaat, de korte films, in handen te hebben, naar huis te gaan, een nieuwe week te starten, maar ook te weten: ik heb er veel van geleerd en weet nu niet alleen meer over Amsterdamse monumenten, maar ook hoe je een korte documentaire maakt!

 

Lena Rathsack, vrijwilligster 2017/2018 in het Dagcentrum Maccabiadelaan