Een reactie op de ASF-themamiddag 2015

Kiezen tussen kwaden- medische en ethische dilemma’s in de zorg dat was het thema van de ASF-themamiddag van dit jaar. ASF in Nederland organiseert dit evenement als mogelijk één keer per jaar. Er wordt altijd een bepaald onderwerp behandeld door middel van een lezingen of een presentatie met aansluitend een diskussie. Deze keer ging het voornamelijk om hoe joodse artsen ten tijden van de Holocaust omgingen met hun verantwoordelijkheid en welke keuzes ze konden maken. Vervolgens werd ook besproken in hoeverre artsen vandaag met soortgelijke dilemma’s geconfronteerd worden. Dat vooral ten opzichte van de vluchtelingencrisis en toenemende dakloosheid aan de ene kant en de toezegging van voldoende medische zorgvoorzieningen aan de andere kant.  Een vrouw vertelde over haar boek. Hiervoor voerde zij interviews met bijna 100 joodse artsen die de holocaust hebben overleefd. Het verhaal over hetAppeldoornsche Bosch, een voormalig joods tehuis voor geestelijk gehandicapten, heeft me bijzonder geraakt. Na de duitse bezetting werden er steeds meer patiënten naartoe gebracht omdat joden niet meer in niet-joodse instelling mochten worden behandeld. Ten slotte is het zover gekomen dat alle patiënten en het hele personeel via Westerbork naar Auschwitz zouden worden gedeporteerd.  Per abuis kwam het personeel al een dag voor de deportatie te weten wat er zal gebeuren. Sommige konden vluchten en onderduiken, maar sommige artsen bleven bij hun patiënten. De volgende dag werden alle zieken in een veewagon gestopt. Bedlegerige patiënten werden met hun matrats op elkaar gestapeld. Via Westerbork kwamen alle patiënten, artsen en verpleegkundigen in Auschwitz terecht waar zij gelijk werden vergast. 
De artsen en verpleegkundigen waren zich bewust van het risico dat ze namen. Hoogstwaarschijnlijk verwachtten ze niet meeteen de gaskamer in te moeten, maar dat door het transport naar het Oosten hun overlevingskansen zouden verkleinen was hun wel bewust. Ondanks alles gingen ze mee om hun patiënten te beschermen. Gezien de dreigende dood getuigt dit van grootmoedigheid en onbaatzuchtigheid. Wat een mooi en helder boodschap tussen al het kwaad!
Hierbij horen ook verhalen van artsen die mensen als ziek verklaarden om hen voor het transport te bewaren. Of het verhaal van een arts die een groep kinderen een overdosis aan medicamenten gaf om hen op die manier de gaskamer te besparen. Wat zou het voor deze vrouw betekend hebben toen ze van twee kwalen het minste koos? 
En ook vandaag moeten arsten keuzes maken. Mogen mensen zonder ziektekostenverzekering niet worden behandeld? Is het rechtvaardig om vluchtelingen een medisch attest te geven waardoor ze kans op een asielprocedure krijgen? 
Wat een indrukwekkende middag!

Anika Sophie Hühn, vrijwilliger 2015/16 Herinneringscentrum Kamp Westerbork