In het archief impressies worden verhalen en anekdotes uit het leven van onze vrijwilligers weergegeven. Nina schrijft over haar ervaringen in het detentiecentrum op Schiphol, hierna een verhaal van Paul Seidel en Sophia Annweiler over het namen lezen en van Hanna Hofmann, vrijwilligster bij de Ark in Gouda en Farina Maletz, vrijwilligster bij het Jeanette Noël Huis.

Onschuldige mensen op zoek naar hun schuld.

Spraak. De communicatie.
Erbij horend. Aanpassing. Verbondenheid en tegelijkertijd openheid.
De zelfde taal spreken – een sleutel tot het leven van de ander. Tot zijn geschiedenis.
Tot jou.
Een nieuwe taal om tot inzicht te komen in jouw eigen taal.

Hoe zou het zijn met een Arabisch uur in de gevangenis.
Hoe zou het zijn, als jij mij wat over jouzelf vertelt. In jouw taal, uit jouw geboortestreek met jouw woorden.

Elke tweede vrijdag bezoek ik een “vleugel” van de gevangenis bij Schiphol. Onschuldige mensen op zoek naar hun schuld.
                                         

        اِحْتِفَاء     Welkom

… Geboeid kijk ik op het papier.  Op de pen, die jij in jouw handen houdt. Arabisch. Zwierige lijnen, punten, strepen, tekens.  Ik  kan geen woord lezen, niets verstaan, niets begrijpen.
Vanuit mijn ooghoek zie ik twee Marokkanen opspringen.  Zij werden aangelokt. Waarom schrijft hij voor haar iets in het Arabisch? Alsof zij in staat zou zijn om het te lezen.
Meer, meer, meer. Jij wilt dat ik echt begrijp, jouw taal, jouw communicatie, jouw thuisland.
Langzaam komen de lijnen in mijn hoofd. Stuk voor stuk begint het ‘begrijpen’  te dagen.
Maar ik ben te langzaam voor jou. Ik realiseer mij: Drie grote mannen uit Marokko en Libië zitten om mij heen. Ze spreken nu enkel nog hun eigen taal; ik probeer hun lippen te volgen, hun gebaren te combineren en de mimiek mee in te bouwen. Maar het is moeilijk. Te zwaar.
Ik moet de klanken na spreken, de keel gebruiken, oefenen, oefenen, oefenen.
Er wordt gelachen, - ik kan het niet.
De pen danst weer over het papier, een uitgescheurd blad uit een rondslingerend schrift.
Mijn naam. Mijn naam is Nina en ik kom uit Duitsland. Spreek, spreek mij na. Alle drie tegelijk. Ik probeer het en faal tijdens de eerste pogingen. Langzaam heb ik de woorden in mijn mond ingebouwd en spreek ze uit. Ik lees weer de lippen van mijn overbuur en het lukt.
Er wordt weer gelachen, - ik kan het.
Er volgen nieuwe woorden, grappige zinnen, - hun taal. Ik moet iets zeggen. Ze weten, dat het onmogelijk is.
De uitspraak is zo ongewoon. Ik probeer het en we lachen samen.

Het volgende moment geef ik hen van repliek met mijn moeilijkste en gecompliceerdste woord: Streichholzschächtelchen. Het is een feest.
Nu ben ik de ‘meerdere’. Ik kan het uitspreken. Een feest van talen. Dat was het.
Na twee uur heen en weer, veel geleerde, veel geschater, neem ik afscheid in het Arabisch van mijin drie leraren. Het was me een genoegen. – Zij antwoorden in het Duits: - Bis zum nächsten Mal.

Stel  je voor: je bent opgesloten. Opgesloten in een vreemd land en je hebt niets onwettigs gedaan.
Stel je voor: je zit in de gevangenis voor meerdere weken, maanden, misschien zelfs jaren. En je hebt niets gedaan. Niets.

Onschuldige mensen op zoek naar hun schuld.

Je voelt je schuldig, als je daar zit, dag voor dag. Je wordt behandeld als een schuldige, een gevangene.
Dacht, alleen schuldige mensen worden opgesloten, aan de maatschappij onttrokken, het leven.
Maar nu zit jij ook daar. Denkt, denkt, denkt na. Wat heb ik gedaan, dat ik hier ben.

 Ik kan door mijn aanwezigheid jou enkel tonen, dat je niets gedaan hebt, het jou duidelijk maken, doordat ik jou de omstandigheid uitleg, de toch slechte wereld als slecht omschrijf.
Jou steeds opnieuw vertel, jij zult vrij komen en het leven leven, deze tijd hier achter jou laten.
Of het zo zal zijn, of het zo gebeuren zal. Ik weet het niet.

Nina Popkes

Een echo uit het verleden

Zeventig jaar. Zeventig jaar geleden kwam er een eind aan het lijden, het sterven, het moorden. Het werd stil. Elke schreeuw en elk gehuil stopte. Op 27 januari 1945 werd het concentratiekamp Auschwitz/Birkenau bevrijd door de 322e infanteriedivisie van de Sovjet-Unie. Op die dag werd de hele wereld duidelijk waartoe het Derde Rijk en daarmee de Duitse bevolking in staat was. Op die plek werden ongeveer 1,5 miljoen mensen het slachtoffer van de industriële genocide van de Duitsers. Onder hen bevonden zich vooral Joden, Sinti, Roma, homo’s en politieke gevangenen. Sommigen van hen werden vanuit Nederland gedeporteerd, en hier begint ons verhaal.

Naar aanleiding van de bevrijding van Auschwitz vond er tussen 22 en 27 januari een herdenkingsdienst in het voormalige Durchgangs- und Sammellager Westerbork plaats. In die tijd werden alle 102.000 namen van de gedeporteerden en vermoorden van het kamp voorgelezen.

Daarom waren er vrijwilligers nodig om de namen voor te lezen. Toen een aantal medevrijwilligers van ASF en ik dit hoorden, besloten we mee te werken aan de herdenking. In de namiddag van 25 januari vertrokken we naar Westerbork. Er hing die middag een ijzige mist over het kampterrein en over het hele terrein klonken via luidsprekers de namen van de gevangenen die hier destijds hun laatste weg aflegden. Die sfeer deed het bloed in mijn aderen stollen; Op deze plek werd de geschiedenis voelbaar. Rond vijf uur waren wij aan de beurt en begaven we ons naar een kleine tent in het midden vaan het terrein. Alles was goed georganiseerd en het namen-lezen verliep zonder problemen. Iedere lezer had ongeveer tien minuten spreektijd. Toen kwam het moment dat ik door de zaal naar het podium liep en bij het spreekgestoelteging staan. Jezelf bij het spreekgestoelte zien staan en de namen van gruwelijk vermoorde mensen horen uitspreken, doet alledaagse gebeurtenissen in het niet verdwijnen. Het liet me begrijpen dat ik het niet kon begrijpen.

Ik kan niet bevatten wat er is gebeurd en hoe het is gebeurd, maar met behulp van deze terugblik kan ik wel proberen te verhinderen dat een dergelijk lijden zich nog eens voordoet.

Paul Seidel

102.000 namen lezen

102.000 namen lezen is een bekend evenement in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Alle namen van de uit Nederland weggevoerde Joden, Sinti en Roma, die niet meer teruggekomen zijn, worden hardop voorgelezen. Op die manier willen we hen herdenken en ze vooral ook hun naam teruggeven, van getallen weer mensen en verhalen maken. Dit jaar vond deze gebeurtenis plaats van 22 tot en met 27 januari, en wij zijn er met een groep van negen ASF’ers naartoe gegaan, om te luisteren, maar ook om zelf mee te doen, zelf namen voor te lezen.Op zo’n moment word je je weer heel bewust van je Duits-zijn, met zo’n grote groep Duitsers op die plek. Het was een apart gevoel om die namen met een Duits accent voor te lezen en te weten dat iedereen hoort dat je een accent hebt. Natuurlijk hing er een nerveuze sfeer, nerveus en geconcentreerd. Wij hoopten de namen goed uit te spreken, ze hun ‘juiste naam’ terug te geven. Er was veel belangstelling voor.Het lezen zelf was voor mij vooral een kwestie van concentratie, aandacht, spanning, focus – aarzelend bij en struikelend over de naam van bekende mensen en de eigen naam. Plotseling zie je een persoonlijke verbinding tussen toen en nu. Een andere ASF’er besefte wat een geluk wij hebben dat we nu leven, want er is geen verschil tussen onze en deze namen. Je begrijpt het gewoon niet. Zoveel namen, zoveel mensen, zoveel onbekende levens en verhalen. Voor mij was het echt niet te bevatten, ik kon niet elke naam als een verhaal zien, het waren er te veel. Voor mij heeft het dus vooral een gevoel van leegte achtergelaten. Zoveel mensen. Het was niet te bevatten. En toch is het belangrijk, ‘niet alleen omdat we ons dan realiseren hoe ongelooflijk veel mensen er vermoord zijn, maar ook omdat we op deze manier stilstaan bij ieder mens afzonderlijk”(Martine Letterie, Kinderboekenschrijfster, www.102000namenlezen.nl).

Sophia Annweiler

Als u meer wilt weten over het Holocaust Namenmonument lees hier verder.

Hanna Hofmann en de Ark-Gemeenschap in Gouda, 2014.

Hanna Hofmann en de Ark-Gemeenschap in Gouda, 2014.

In het archief impressies worden worden verhalen en anekdotes uit het leven van onze vrijwilligers weergegeven. Hieronder een verhaal van Hanna Hofmann, vrijwilligster bij de Ark in Gouda en Farina Maletz.

Een bijzonder project

Mijn project is erg bijzonder omdat ik er niet alleen werk maar er ook woon. Mijn project is De Ark in Gouda. Dit is een leefgemeenschap voor mensen met en zonder een verstandelijke beperking. In het huis waar ik woon, leven acht personen met elkaar waarvan zes met een verstandelijk handicap.

Als vrijwilliger heb ik een eigen kamer en vaste werktijden. Tijdens mijn werk begeleid ik mijn medebewoners door de dag heen en voer ik huishoudelijke taken uit. Door de week werk ik vooral `s ochtends en s`avonds omdat overdag mijn medebewoners buitenshuis werken. In de weekenden echter zijn de meeste bewoners thuis waardoor ik heel het weekend moet werken. Natuurlijk heb ik ook vrije dagen en zelfs dan mag ik altijd aan tafel aanschuiven en/ of gezellig met de anderen in de woonkamer zitten en kletsen.

Sinterklaasfeest

In december wachtten we allemaal vol spanning op het Sinterklaasfeest. Op een zaterdagochtend fietste ik met een medebewoner naar de stad om een cadeautje te kopen: kleurpotloden en doushgel voor een andere bewoner. En natuurlijk ook nog een chocoladeletter. We waren er zeker van dat men er heel blij mee zal zijn! Dat was heel erg spannend! Ook ik verehugde me op Sinterklaas. In Duitsland is het helemaal niet zo een enorm feest en pakjesavond wordt er met kerst gevierd. S`middags zongen we vaak erg hard en niet heel zuiver Sinterklaasliedjes om te oefenen voor 5 december. S`avonds moet ik regelmatig koken. Mijn spinazielasagne viel erg in de smaak. Medebewoner R. was na geproefd te hebben erg tevreden – ‘perfect’ luidde zijn oordeel. Zo harmonieus kan een dag in De Ark verlopen.

Het goede humeur van mijn medebewoners is erg aanstekelijk: waarom niet zelf een keer gek gaan doen en heel hard zingen? Waarom niet samen met medebewoner W. door de kamer springen en diergeluiden imiteren? Waarom niet samen met E. gaan tekenen en wild over het papier gaan krassen?

Natuurlijk zijn er ook minder goede dagen! Dagen waar de bewoners moe van het werk na huis komen, uitgeput, gespannen en soms ook verdrietig zijn. Dan heeft J. geen zin om te eten, W. wordt erg boos en A. wil niet naar bed ook is het al heel laat. Dan ben ik blij als iedereen is gaan slapen en in huis de rust weer terugkeert. Gelukkig houdt het geluk van de goede dagen lang aan en het denken aan de vrolijke momenten maakt dat ik zin heb op de komende maanden vrijwilligerswerk in De Ark!

Hanna Hofman

Farina Maletz, ASF-vrijwilligster 2012-2013 in het Jeanette Noël Huis.

Farina Maletz, ASF-vrijwilligster 2012-2013 in het Jeanette Noël Huis.

‘Kan je enkele anekdotes en impressies delen van jouw tijd in het Jeannette Noël Huis?’ Op die vraag heeft Farina, de Duitse vrijwilligster die dit jaar meehelpt in het huis, enthousiast gereageerd met de volgende korte ‘uit het leven gegrepen’ verhalen.

‘Naïeve spraakvermenging’

Op een internetsite over tweetaligheid vond ik een beschrijving van tweetaligheid bij heel jonge kinderen. Er stond iets geschreven over ‘naïeve spraakvermenging’, wat je vaak aantreft bij heel jonge kinderen die tweetalig worden opgevoed, maar nog niet begrijpen dat ze twee verschillende talen spreken. Zoiets maakte ik mee met Lilian, onze twee en een halfjarige huisgenote. Vaak komt ze me opzoeken in mijn kamer, klopt op de deur, roept “Farina, are you there?“, opent de deur zonder het antwoord af te wachten en komt stralend op me af. Maar op een keer stond ik op het punt de deur uit te gaan en had niet echt tijd. Lilian liet zich echter niet zo makkelijk afwimpelen en, terwijl ik me verder klaar maakte te vertrekken, kamde ze mijn kamer door tot ze mijn zadelhoes aantrof. Verbaasd vroeg ze me wat dat nou was. Ik legde haar uit: “Dat is voor mijn fiets.” Daarop kwam ze met de met bloemetjes bedrukte hoes naar me toe en vroeg mij deze aan mijn voeten te doen. Ik was eerst wat verbaasd, maar begreep toen dat ‘fiets’ voor haar klinkt als het Engelse woord feet(s).

Zwanger na het joggen

In januari besloten Emma en ik dat we maar eens weer in beweging moesten komen. Aangezien er bij ons om de hoek een klein park ligt, besloten we om daar samen te gaan hardlopen. Vergezeld van muziek uit mijn telefoon trokken we er dus op uit. Na veel pauzes en uitvoerige strekoefeningen kwamen we na ongeveer een kwartier weer bij het Noëlhuis aan. Tijdens het avondeten verkondigde Emma dat haar lichaam aanvoelde alsof ze weer hoogzwanger was en vlak voor de bevalling stond – en gaf mij met een knipoog de schuld daarvan.

‘Nee, ik wil niet!’ vs. ‘Les is leuk!’

Voor de demonstratie op 13 januari bij de grensgevangenis vlakbij Schiphol hadden we veel spelletjes gekocht, die we op een gegeven moment aan het gevangenispersoneel wilden overhandigen; zij zouden het dan beschikbaar stellen aan de gevangenen. De spelletjes kwamen goed ingepakt in stevig papier aan in het Noëlhuis. Dat leek Margriet en mij een perfecte aanleiding om vingerverf te kopen en daarmee met de kinderen aan de slag te gaan om de rollen papier mooi te beschilderen. Zo gezegd, zo gedaan. De daaropvolgende woensdagmiddag toen de kinderen vrij waren van school, nodigden wij hen uit om samen met ons in de keuken aan de slag te gaan met de vingerverf. Op Giuliana na die het geheel met grote ogen gadesloeg, ging iedereen enthousiast aan de slag. Binnen enkele minuten stond het papier vol met gezichten, bloemen en vlaggen. Steeds probeerde ik om ook Giuliana erbij te betrekken – maar zonder succes. Pas toen het papier zo’n beetje vol beschilderd was en de grotere kinderen langzaamaan hun enthousiasme verloren en andere dingen gingen doen, kwam onze anderhalf jaar oude Giuliana op gang. Terwijl Margriet en ik ook aanstalten maakten om andere dingen te gaan doen, bleef Giuliana met haar moeder in de keuken en toonde ineens heel veel aandacht voor al die kleuren. Toen ik een half uurtje later terugkwam om alles op te ruimen, was Giuliana van top tot teen bedekt met kleur en nog steeds druk bezig om met de verf te experimenteren.

Farina Maletz